Goed onderwijs bouwt op waarden en demystificeert technologie

Met elke nieuwe lichting studenten ga ik tegenwoordig in gesprek over AI aan de hand van een scenario dat ik De Digitale Student noem, een pilot rond medezeggenschap gepresenteerd met de slagzin ‘Geen besluit meer zonder studentenraadpleging!’. Ik leg uit dat we als onderwijsinstelling de inbreng van studenten ontzettend belangrijk vinden en daarom een divers panel van 20 studenten hebben geïnterviewd over allerlei zaken die hen aangaan: huisvesting, studiefinanciering, onderwijsprogramma’s, studielast, mentale gezondheid, sportvoorzieningen, verenigingsleven, vrije tijd, diversiteit en inclusie, enzovoort. De interviews hebben we met AI getranscribeerd, zorgvuldig geanonimiseerd en vervolgens ingevoerd in een taalmodel dat net zo geavanceerd is als ChatGPT. Het resultaat: een chatbot die 24/7 te raadplegen is door universitaire beleidsmakers over alle zaken die studenten belangrijk vinden, waarin iedereen een stem heeft in de vorm van 20 digitale persona's, van Albert tot Zeynep. De Digitale Student, leg ik trots uit, wordt momenteel gepilot, en decanen en opleidingsbesturen zijn alvast enthousiast dat beleidsmedewerkers de chatbot kunnen raadplegen. Een bredere uitrol zal spoedig volgen. Zijn er nog vragen?

In het onderwijs van vandaag grijpen technologieën onder de vlag van ‘AI’ razendsnel om zich heen. ‘AI’ sluit daarmee aan in een lange rij van technologische innovaties die schaalbaarheid en efficiëntie beloven (Unwin 1985; Franklin 1999) , en die vruchtbare grond vinden in een onderwijssysteem dat ingericht is om meetbare resultaten te leveren (Illich 1973; Strathern 2003). Tot zover niets nieuws onder de zon.

Toch verdient ‘AI’ in dit tijdsgewricht speciale aandacht. Allereerst omdat de hype eromheen bijzonder groot is, wat het belangrijk maakt om marketing en zakelijke belangen te onderscheiden van de doelen en waarden van goed onderwijs. Als ik ‘AI’ tussen aanhalingstekens zet is dat om niet te vergeten dat het een term is die kan verwijzen naar een marketingstrategie, een speculatieve toekomstdroom, een bonte verzameling technologieën, een onderzoeksveld, en meer (van Rooij et al. 2024). 

Een tweede reden voor speciale aandacht is dat de meest populaire verschijningsvorm van ‘AI’, het generatieve taalmodel, bijzonder goed aansluit bij de huidige staat van ons onderwijsstelsel. Scherp geformuleerd: het onderwijs van nu is gericht op massaproductie, bedient de grootste gemene deler, en toetst op uitkomsten; het taalmodel van nu is g ebouwd op immense tekstverzamelingen, reproduceert het middelmatige, en levert op afroep vloeiende teksten in hapklare brokken. De twee lijken een match made in heaven. Als het al geen liefde op het eerste gezicht is, dan toch ten minste een verstandshuwelijk.

Voor de volledige tekst van deze bijdrage, zie de preprint op Zenodo: https://doi.org/10.5281/zenodo.18929097.

Bron: Dingemanse, Mark. 2026. Goed onderwijs bouwt op waarden en demystificeert technologie. In Stronks & Dastani (red.) Als we denken. Pica. (preprint: doi.org/10.5281/zenodo.18929097)